شاتکریت

بتنی که با طرح اختلاط مخصوص ساخته شده، با پاشش سریع روی سطوح و بدون نیاز به قالب بندی اجرا می­شود؛ بتن پاشیده یا شاتکریت نامیده می­شود. استفاده از طرح اختلاط مناسب سبب به حداقل رسیدن مصالح بازگشتی، استفاده متوالی و بدون توقف پمپ شات می­گردد. شاتکریت امروزه در دنیا به دو صورت مورد استفاده قرار می‌گیرد:

  1. شاتکریت مخلوط خشک (Dry Mix Shotcrete)
  2. شاتکریت مخلوط تر (Wet Mix Shotcrete)

در شاتکریت مخلوط خشک آب مورد نیاز در حین خروج از سرنازل به مخلوط اضافه می‌شود. در این روش سیمان و ماسه به صورت خشک درون دستگاه ریخته شده و در سرنازل با آب مخلوط می­شوند.از این روش برای کارهای تعمیراتی، روکش و تعمیرات به ضخامت کمتر از ۱۰ سانتی متر استفاده می‌شود. بدلیل فقدان مصالح سنگی درشت دانه و عدم اختلاط مناسب مصالح از این روش برای کارهایی که مقاومت مکانیکی مطرح نباشد، استفاده می‌شود. به عنوان مثال در گود برداری ها، پایدار سازی شیب و مواردی از این دست که مقاومت شاتکریت مورد نظر نیست و از آن به عنوان پوششی موقتی استفاده می­شود، شاتکریت خشک توسط تکنسین­های شرکت پی برش اجرا می­شود. معایب شاتکریت خشک عبارتست از:

  1. ممکن است به همه دانه‌ها آب نرسد و هیدراته نشده باقی بمانند و در نتیجه مقاومت شاتکریت به میزان قابل توجهی کاهش می­یابد.
  2. با توجه به اینکه آب در سر نازل به مخلوط ماسه و سیمان اضافه می­شود، گرد و غبار زیادی به وجود می­آید و سبب آلودگی محیط اطراف کارگاه می­شود. به همین دلیل استفاده از این روش در کشورهای پیشرفته به شدت کاهش یافته و تنها در تونل­ها و معادن زیر زمینی از این روش استفاده می­شود.
  3. با توجه به اینکه اختلاط مصالح با آب در سرنازل انجام می­شود، چسبندگی مصالح پایین بوده و در نتیجه پرت مصالح زیاد است.

در شاتکریت تر ملات آماده به داخل پمپ شاتکریت ریخته می‌شود و پس از عبور لوله انتقال به سرنازل رسیده و از آنجا به سطح کار پاشیده می‌شود. مزایای شاتکریت تر عبارتست از:

  1. با توجه به اینکه در این شیوه ملات به طور کامل آماده شده و سپس توسط دستگاه پاشیده می­شود؛ از شاتکریت تر در مواردی که مقاومت فشاری مورد نظر است، استفاده می‌شود.
  2. در این شیوه آلودگی هوا و محیط اطراف حداقل است.
  3. در این شیوه پرت مصالح حداقل است.

به منظور ایجاد دال بتنی روی کف یا افزایش مقاوت دیوارها شاتکریت تر روی آنها اجرا می شود. مزیت شاتکریت تر نسبت به نوع خشک آن مقاومت فشاری بالا، هدر رفت پایین مصالح و آلوده نکردن هوا است. در شاتکریت تر از سیمان، ماسه ریز دانه، آب و روان کننده برای ساخت ملات استفاده می­شود. در این حالت مقاومت فشاری مکعبی تا ۲۵۰ کیلوگرم بر سانتی متر مربع قابل دسترسی است. در صورتی که از افزودنی­ها در ساخت ملات استفاده شود علاوه بر اینکه مقاومت فشاری تا ۲۵ درصد افزایش می­یابد، هدر رفت مصالح نیز کاهش پیدا می­کند. دستگاهی که برای اجرای شاتکریت استفاده می­شود می تواند ملات را تا ارتفاع ۲۰ متری پمپ نماید. استفاده از این ویژگی در اجرای شاتکریت در طبقات بالا و یا در مواردی که قرار دادن دستگاه در محل مشکل است بسیار مفید است. در صورتی که از شاتکریت برای تقویت سازه­های آجری استفاده شود، باید قبل از اجرای شاتکریت روی سطوح مش بندی انجام می­شود. اتصال مش ها به کف یا دیوارها با استفاده از بولت­های مکانیکی کوچک انجام می شود. برای اتصال هر چه بیشتر ملات پاشیده شده با اعضای سازه بهتر است بند کشی بین آجرها برداشته شده تا شاتکریت فاصله بین آجرها را پر کرده و اتصال قوی بین ملات جدید پاشیده شده و اعضای قدیمی به وجود آید.